Sultan 1.Kılıç Arslan Kimdir?

I. Kılıç Arslan ya da Kılıçarslan kimdir? Türkiye Selçuklu Devleti’nin ikinci Sultanı I. Kılıç Arslan’ın hayatı…

Büyütmek için resme tıklayın

I. Kılıç Arslan ya da Kılıçarslan kimdir? Türkiye Selçuklu Devleti’nin ikinci SultanıI. Kılıç Arslan’ın hayatı…

I. Kılıç Arslan, Türkiye Selçuklu Devleti’nin kurucusu Kutalmışoğlu Süleyman Şah’ın oğlu ve ikinci Türkiye Selçuklu Sultanı’dır.

I. Kılıç Arslan, 1079 yılında doğdu. BabasıSüleyman Şah’ın 1084 yılında Antakya seferi sırasında yanında bulundu. Babasının Haziran 1086 yılındaTutuşile yaptığı savaşta ölümünden sonra I. Kılıç Arslan, Vezir Hasan b. Tâhir’in koruması altında Antakya’da kaldı. 1087 ilkbaharındaAntakya’ya gelenSultan Melikşahtarafındanİsfahan’a gönderilerek göz hapsinde tutuldu.

SULTAN I. KILIÇ ARSLAN DÖNEMİ (1079-1107)

Sultan Melikşah’ın 1092’de vefatı üzerine kardeşi Kulan Arslan ile birlikteSultan Berkyaruk’un izniyle İsfahan’dan Anadolu’ya dönmek için yola çıkanKılıç Arslan, eskiden babası Süleyman Şah’a tâbi olanOrta Anadolu’dan büyükçe bir kuvvet toplayarak 1092 sonları, 1093 başlarındaİznik’e geldi. Bu sırada İznik’te idareyi elinde tutanEbu’l Gazi’nin iktidarı kendisine teslim etmesiyle deTürkiye Selçuklu tahtına çıktı.

ÇAKA BEY NEDEN ÖLDÜRÜLMÜŞTÜR?

Babasının ölümünün ardından kumandanları kendilerine teslim edilmiş olan şehirlerde bağımsız hareket etmeye başlamışlardı, bu yüzden devletin birliği dağılmıştı. Başlangıçtaki hâkimiyet alanı sadece İznik ve civarıyla sınırlı görünen Sultan Kılıç Arslan ilk iş olarak dağılmış bulunan devletin birliğini kurmaya çalıştı. Yıllardan beri Bizans ile savaşanİzmir Beyi Çaka’nın kızıyla evlenerek Bizans’a karşı Çaka Bey ile birlikte hareket etmeye başladı. Bu durumdan endişeye kapılanİmparator Aleksios, Sultan Kılıç Arslan’ı Çaka Bey’in aleyhine tahrik ederek ikisinin arasını bozmaya uğraştı. Esasen Sultan Kılıç Arslan da Çaka Bey’in gittikçe güçlenmesini kendi hâkimiyeti açısından tehdit edici bir gelişme olarak görmekteydi. Bu etkenler Sultan Kılıç Arslan’ın 1095 yılında Çaka Bey’i öldürtmesine sebep oldu.

BİTHYNİA BÖLGESİNE AKINLAR

Sultan Kılıç Arslan, imparatorun BalkanlardaKumanlarileyaptığı savaşlardan yararlanarakBithynia bölgesinde İzmit ve çevresine akınlar düzenlemeye başladı. İmparator da Kumanlar ile savaşı bitirdikten sonra Türk akınlarına karşı Sapanca gölünün güneyinden İzmit körfezine uzanan bir kanal kazdırıp içini su ile doldurarak Türkler’in İzmit çevresine girmesini engellemek istedi.

HAÇLILARA KARŞI SAVAŞAN İLK HÜKÜMDAR

Bu sırada başlayan Haçlı seferinin öncüsü durumunda olanKeşiş Pierre l’Hermite’in idaresinde Anadolu’ya gelenilk Haçlı ordusuİznik üzerine yürürken Sultan Kılıç Arslan tarafından Drakon vadisinde 21 Ekim 1096’da pusuya düşürüldü ve hemen tamamı imha edildi. Kazandığı bu başarı Sultan Kılıç Arslan’ın Haçlıları küçümsemesine yol açtı. Bu yüzden Avrupa’dan yola çıkan yeni Haçlı ordularının sayısını ve gücünü doğru dürüst öğrenmeden ve olaya gereken önemi vermeden, ülkesinin doğusundaDânişmentlilerin de ele geçirmek istedikleriErmeni Gabriel’in hâkimiyetinde bulunan Malatya şehrini zaptetmek üzere 1097 yılı kış aylarında bütün ordusunu yanına alıp İznik’ten ayrıldı ve Malatya önüne gelerek şehri kuşattı.

I. HAÇLI SEFERİ

Bu sırada askerî gücü çok yüksek büyük Haçlı ordularınınİstanbul’dan Anadolu’yageçerekPelekanon’da toplandıkları ve hedeflerininİznik’i zaptetmekolduğu haberini aldı. Ordusunun bir kısmını İznik’e gönderen Sultan Kılıç Arslan kuşatmayı kaldırarak hemen yola çıktı. Fakat çok geç kalınmıştı.I. Haçlı Seferiordularının şehri 6 Mayıs 1097’de kuşatmasından sonra İznik’e ulaşabildi.

Sultan Kılıç Arslan, şehre girişi sağlayabilmek için güney surları karşısında yerleşmiş olanKont Raymond de Saint-Gilles’in ordusuna hücum etti. Savaş bütün gün sürdü. Türk ordusuHaçlıların sayıca üstünlüğü yüzünden kuşatmayı yaramadı. Gece olunca Sultan ordusunu daha fazla yıpratmadan geri çekmeye karar verdi. 19 Haziran 1097’de Haçlıların genel hücuma hazırlandığı belli olunca Türkler bir gece önce şehriBizanskuvvetleri kumandanıButumites’e teslim ettiler. Sultan Kılıç Arslan’ın hanımı ve çocukları İstanbul’a götürüldü.

Ordusuylaİznikönünden çekildikten sonra Haçlıların yolunu kesmek amacıyla yeni bir savaşa hazırlanan Sultan Kılıç Arslan, HaçlılarınEskişehir’e doğru ilerlediğini haber alınca bölgeye gidip ordusunuSarısuovasının yamaçlarına yerleştirdi. Türkler 30 Haziran 1097’de hücuma geçipHaçlı karargâhını kuşattılar. Bu sırada arkadan gelenII. Haçlı ordusukarşısında şaşıran Türkler iki ordunun birleşmesini önleyemediler. Haçlılar saldırıya geçince Sultan Kılıç Arslan bir gün sonra fazla kayıp vermemek için ordusunu hızla geri çekti.

Bu olayın ardından SultanKılıç Arslan, kendilerinden çok fazla olan Haçlı ordularına karşı doğrudan savaşa tutuşmak yerine engelleme taktiği uygulamanın daha yararlı olacağına karar verdi.Anadolu’da yürüyüşlerini zorlaştırmak için geçecekleri yol üzerindeki bütün su kaynakları kullanılmaz hale getirildiği gibi her türlü yiyecek maddesi de yok edildi.Haçlılar, iki gün sonraEskişehir’den hareket ederekAkşehirüzerindenKonya’ya yürüdüler. Türkler, bütün yol boyunca uzanan bölgedeki yerleşim mahalleri gibi Konya’yı da boşaltmışlardı. Haçlılar, tahrip edilmeden kalanMeram’da birkaç gün dinlendikten sonraEreğli’ye doğru yola devam ettiler. Sultan Kılıç Arslan, Dânişmentli BeyiGümüştegin Gazive Kayseri BeyiHasanile birlikte Ereğli yakınında Haçlıların önünü kesmeye çalıştıysa da sonuç alamadı.

ANADOLU SELÇUKLU DEVLETİ’NE BÜYÜK DARBE VURDU

I. Haçlı Seferi orduları, Sultan Kılıç Arslan’ın dört yıldan beri yeniden kurup genişletmeye çalıştığıAnadolu Selçuklu Devleti’nin gelişmesinebüyük darbe vurdu; sadece başşehir İznik değil Ege ve Marmara kıyılarına kadar ulaşan topraklar da kaybedildi. Türkler, Menderes vadisinden Bolvadin ve Akşehir’e kadar doğuya çekildiler. Böylece Anadolu Selçuklu Devleti’nin batı sınırıEskişehir-Antalya hattına kadar geriledi.Çukurova’nın kaybıToros dağlarında oturanErmenilerin bölgeye yerleşmesine imkân verdi. Ayrıca Haçlı seferi sonunda 1098 yılında Urfa’da ve Antakya’da birerHaçlı devletikuruldu.

ANADOLU SELÇUKLU DEVLETİ NASIL TOPARLANMIŞTIR?

Sultan Kılıç Arslan, bir taraftan Haçlıların ülkesine verdikleri zararları gidermeye çalışırken bir taraftan da Bizans kuvvetlerine karşı batı sınırlarını savunmak ve Avrupa’dan akıp gelen küçüklü büyüklü Haçlı gruplarına karşı mücadele etmek zorunda kaldı. Bu durum, SelçuklularınOrta Anadolu’da bütünleşerek daha kısa bir sürede kendilerini toparlayıp güçlenmeleri sonucunu doğurdu.

KONYA NE ZAMAN BAŞKENT OLMUŞTUR?

İznik yerineKonyabaşkent yapıldı ve Anadolu’nun ortasında köklü bir yerleşme ve gelişme süreci başladı.

Dânişmentli Gümüştegin,Malatya üzerine yürüyünce şehrin hâkimi Ermeni Gabriel, Antakya Haçlı Prinkepsi Bohemund’u yardımına çağırdı. Malatya’ya gelen Bohemund, Gümüştegin tarafından esir alınıp Ağustos 1100 yılında Niksar’da hapse atıldı.

KUDÜS HAÇLI KRALLIĞI NE ZAMAN KURULMUŞTUR?

Anadolu’da bu olaylar cereyan ederkenAntakya’yı ele geçiren I. Haçlı Seferi orduları,Suriyeüzerinden güneye inerekKudüs’ü zaptedip 15 Temmuz 1099’da buradaKudüs Haçlı Krallığı’nı kurmuşlardı. Bu başarının Avrupa’da yarattığı heyecanlaI. Haçlı Seferi’nden sayıca daha büyük yeni bir Haçlı seferi düzenlendi.Lombardlar, FransızlarveAlmanlardan oluşan bu Haçlı ordusunun sayısı yüzbinlerle ifade edilmektedir. 1101 ilkbaharında İstanbul’a gelen bu ordu,İmparator Aleksiostarafından Anadolu yakasına geçirilerek İzmit yöresindeki karargâhlara yerleştirildi. Lombardlar, hem kendi reisleri kabul ettikleri Bohemund’u esaretten kurtarmak hem deAnadolu’nun bu bölgelerini zaptetmek amacıyla harekete geçtiler.

ANADOLU’DA HAÇLILARLA MÜCADELE ETMİŞ OLAN DEVLETLER HANGİLERİDİR?

Sultan Kılıç Arslan’ın böyle bir orduya karşı sadece kendi kuvvetleriyle savaşması mümkün değildi.Danişmetli BeyiGümüştegin’i durumdan haberdar ederek yeniHaçlı tehlikesine karşı uyardı. Gümüştegin de Selçuklu ordusuyla birleşti.Harran Beyi Karaca,Artuklu Belek b. BehrâmveHalep Selçuklu Meliki Rıdvânda yardıma geldi. Bütün Türk kuvvetleri Çankırı’da toplandı. Sultan Kılıç Arslan, Ankara’yı boşaltarak ve bölgeyi tahrip ederek Haçlıların önü sıra geri çekilipÇankırı’ya ulaştı.

SULTAN KILIÇ ARSLAN’IN TAKTİĞİ

Haçlılar, Ankara’yıBizans imparatorunun adamına teslim ettikten sonra 2 Temmuz’da Çankırı önüne geldiler. Türk kuvvetlerinin Çankırı’da toplandığını görünce savaşa girişmeden kuzeye yönelip Bizans’a ait topraklardan Amasya bölgesine ilerlemek istediler. SultanKılıç Arslan’ın taktiği, Haçlıları yol boyunca âni baskınlarla yıpratıp kendi bölgelerine çektikten sonra savaşa girişmekti. Bunda da başarılı oldu ve Haçlılar’ı ağustos ayı başlarındaMerzifonyakınlarında büyük bir yenilgiye uğrattı.Kont II. Guillaumede Nevers idaresindekiII. Haçlı ordusunu da ağustos ayı ortalarında Konya yakınında imha etti. Sultan Kılıç Arslan Nevers ordusuyla uğraştığı sıradaAkitanya Kontu GuillaumeveBavyera Dükü IV. Welf’in idaresindekiIII. Haçlı ordusuda İznik-Akşehir üzerinden ilerleyerek Selçuklu topraklarına girmişti. Sultan Kılıç Arslan, Gümüştegin ve diğer Türk beyleriyle birlikte bu orduyu da Ereğli suyu kıyısında yok etti. 1101 yılında üç ayrı Haçlı ordusuna karşı kazanılan bu başarılar Türkleri Anadolu’dan söküp atmayı hedefleyenHaçlı hareketini durdurdu. İstanbul’dan Suriye’ye giden yol hem Bizans hem de Batı dünyasının Haçlı ordularına kapanmış oldu.

DANİŞMENTLİLER İLE NEDEN KARŞI KARŞIYA GELİNMİŞTİR?

Dânişmentli Gümüştegin’in 18 Eylül 1102’de Malatya’yı zaptetmesi Sultan Kılıç Arslan’ı endişelendirdi. Ancak Dânişmentliler ile mücadeleye girmeden önceBohemund’un Niksar’da hapiste bulunmasından yararlanarak Antakya üzerine yürümeye karar verdi. Halep Meliki Rıdvân ile anlaşıp 1103yılı yaz aylarında harekete geçen Sultan Kılıç Arslan,Maraşyakınlarına geldiği sırada Gümüştegin’in para karşılığında Bohemund’u serbest bıraktığını öğrenince seferi yarıda kesip Gümüştegin’in üzerine yürüdü ve Dânişmentli ordusunu yenilgiye uğrattı. Bohemund’un serbest bırakılması, hem Antakya seferinin sonuçsuz kalmasına hem deiki Türk hükümdarının arasının bozulmasına sebep oldu. Ayrıca Bohemund’un Antakya’ya dönüşüyle cesaret bulan Haçlılar yenidenHalep bölgesine şiddetli saldırılar düzenlemeye başladılar.

ANADOLU TÜRK BİRLİĞİ NASIL SAĞLANMIŞTIR?

Gümüştegin’in ölümünden sonra Sultan Kılıç Arslan iki ayı aşkın bir kuşatmanın ardından 2 Eylül 1106 yılında Malatya’yı ele geçirdi. Bu başarı ona hem rakibiDânişmentlilerin nüfuzunu kırma, hem de sınırlarını Güneydoğu Anadolu’ya doğru genişletme imkânını verdi.Bizanslılar, bu sıralardaBalkanlarda yeniden Normanlar’la savaşa tutuştuğu için batı sınırı da güvenlikteydi. Bu durumu değerlendirip doğuya yönelen Sultan Kılıç Arslan’ı bölgeye hâkim olan ve hepsi de Büyük Selçuklu Devleti’ne tâbi bulunanTürk beylerimemnuniyetle karşıladı. Sultan Kılıç Arslan önceSilvan’a gitti ve burada hüküm sürenZiyâeddin’e Elbistan’ı iktâ olarak verip onu kendisine vezir yaptı. Bundan sonraSaltuklularveAhlatşahlardışında bölgedeki bütün beyler Sultan Kılıç Arslan’a itaatlerini arzettiler ve kendisiyle birlikte Haçlılara karşı mücadele edeceklerini bildirdiler.

SULTAN KILIÇ ARSLAN’IN ASIL AMACI

Sultan Kılıç Arslan, 1106 yılındaUrfa Haçlı Kontluğuüzerine yürüyüp Urfa’yı kuşattı. Ancak şehrin sağlam surlarını aşmak mümkün olmadı. Bu sırada Musul Valisi Çökürmüş’ün Harran’daki adamları şehirlerini teslim etmek üzere kendisini çağırdılar. Kuşatmayı kaldıran Sultan Kılıç Arslan Harran’a gidip şehri teslim aldı. Burada iken hastalanarak bir süre içinMalatya’ya döndü. Bu arada Büyük Selçuklu SultanıMuhammed Tapar, Sultan Kılıç Arslan’ın Güneydoğu Anadolu’daki ilerlemesinin sadece Haçlılara karşı olmadığını, onun dedesi Kutalmış’tan beri süregelen Büyük Selçuklu tahtını ele geçirme çabası içinde bulunduğunu anlamıştı.Musul Valisi Çökürmüş’ün de Sultan Kılıç Arslan’la gizli bir anlaşma içinde olduğunu düşünüyordu. Bu sebeple 1106’da Diyarbekir, el-Cezîre ve Musul’un idaresiniÇavlı’ya vererekÇökürmüş’ten kurtulmak istedi. Çavlı yapılan savaşta Çökürmüş’ü yendi, fakat Musul halkı şehri Çavlı’ya teslim etmedi.

Sultan Kılıç Arslan’a haber gönderipMusul’a gelmesini ve idareyi eline almasını istedi. Sultan Kılıç Arslan da hemen Malatya’dan Musul’a doğru yola çıktı. Bu arada Musul ileri gelenleriNusaybin’de kendisine bağlılıklarını bildirdiler. Heyetle birlikte Musul’a giden Sultan Kılıç Arslan 22 Mart 1107 Cuma günü halkın sevgi gösterileri arasında şehre girdi ve ilk iş olarak Sultan Muhammed Tapar adına okunanhutbeyi kendi adına okutmaya başladı. BöyleceBüyük Selçuklu Sultanlığı’na adaylığını açıkça ilân etmiş oluyordu.

SULTAN KILIÇ ARSLAN’A KARŞI YAPILAN İTTİFAK

Sultan Kılıç Arslan’ın el-Cezîre ve Suriye’nin Kuzeyi’nde hâkimiyet kurmasından rahatsızlık duyanMardin Artuklu Beyi Necmeddin İlgaziileHalep Meliki Rıdvânona karşıÇavlıile birleşerek Sultan Kılıç Arslan’ın hâkimiyetini kabul etmiş olan Rahbe’yi19 Mayıs 1107’de ele geçirdiler. Bunu haber alan Sultan Kılıç Arslan, Çavlı üzerine yürümeye karar verdi. OğluMelikşah’ı melik ilân edip Musul’da kendisine vekâlet etmekle görevlendirdi;Emîr Bozmış’ı da ona atabek tayin etti. HanımıAyşe Hatunve en küçük oğluTuğrul ArslanMusul’da kaldı. Çavlı’ya karşı savaşa karar vermesine rağmen bütün ordusu yanında değildi. Balkanlarda Bohemund ile savaşan İmparator Aleksios Komnenos’a yardım için gönderdiği birlikler henüz geri dönmemişti. Yine de Anadolu’dan kendisine takviye birlikleri yollanmasını istedi. Ancak bu birliklerin gelmesini beklemedenHabur suyukenarında savaşa karar verdi.

SULTAN KILIÇ ARSLAN NASIL ÖLMÜŞTÜR?

Sultan Kılıç Arslan’ın yanındaki beyler Çavlı’nın askerlerinin çokluğunu farkedince savaşı göze alamayıp çekildiler. Sultan Kılıç Arslan’ın kuvvetinin iyice azalmasından yararlanan Çavlı 13 Temmuz 1107’de hemen saldırıyı başlattı. Sultan Kılıç Arslan, sayılarının azlığından dolayı daha savaşın başında moralleri bozulan askerlerinin savaş alanından kaçmaya başlamaları üzerine artık başarıya ulaşmanın mümkün olmadığını anladı.Esir düşmemek içinkarşı kıyıya geçmek amacıyla atınıHabur suyuna sürdü. Fakat zırhlı olduğu için Habur’u geçemeyip atıyla birlikte sulara gömüldü. Cesedi birkaç gün sonra Habur’unŞemsâniye köyüyakınlarında bulundu. Cenazesi Silvan’a götürüldü. AtabekiHumartaşburada onun için“Kubbetü’s-sultan”adıyla meşhur olan bir türbe yaptırdı. Oğlu Sultan I. Mesut 1143-44 yılında babasının mezarını Konya’ya nakletmek istemişse de bu gerçekleşmemiştir.

Sultan Kılıç Arslan’ın genç yaşta beklenmedik ölümüyle Güneydoğu Anadolu’da ve Suriye’nin Kuzeyi’ndeHaçlılara karşı yürütülen mücadele ve Anadolu Selçuklu Devleti’nin siyasî birliği zaafa uğradı.Dânişmentliler, durumdan faydalanarak Anadolu’da siyasî güçlerini arttırma ve topraklarını genişletme imkânını buldular.Bizansda Ege bölgesine doğru yayılmaya başlamış olan TürkleriBatı Anadolu’dan tekrar geriye itme fırsatını yakaladı.

Not: Prof. Dr. Işın Demirkent, Kılıcarslan I, TDV çalışmasından derlenmiştir.

24 Mart 2018 - Biyografi


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Mihrap Haber Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Mihrap Haber hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz


Anket Sitemizin yeni görünümünü beğendiniz mi?